Sasvim opuštene teme, nevezane za pčelarstvo > Moj grad, moje selo...

DRVAR

(1/16) > >>

sasa bauk:
Drvar.
Grad gdje sam rođen.
Mjesto slavne istorije i nestvarnih prirodnih ljepota.
Prvo o istoriji Drvara.

Prva pisanja o Drvaru odnosno Srbima na ovim krajevima (po Vladimiru Ćoroviću) datira još u IX vijekuSadašnja garnitura stanovništva odnosno njihovi potomci naseljavaju nešto prije 1700 godine područje malih i velikih Štrbaca na ušću Gudaje u Unac. To je vrijeme velikih migracija i dolaska Srba sa područja Krajine i Dalmacije. Novija istorija Drvara počinje krajem XIX i početkom XX vijeka. Drvar se kao gradsko naselje, počeo razvijati sa razvojem industrije. Godine 1894. austougarska vlast premjestila je sjedište svoje sreske ispostave iz Bastasa u Drvar Selo. Prema popisu stanovništva iz 1895. godine ta nova administrativna jedinica Austro-Ugarske obuhvatala je 13 sela sa 1396 kuća i 7202 stanovnika.
Odlukom Berlinskog kongresa Bosna i Hercegovina došla je pod vlast Austro-Ugarske 1878. godine.
Pod austro-ugarskom vlašću u naredne četiri decenije, Drvar je izrastao u industrijsko mjesto, sa brojnom i jeftinom radnom snagom, rentabilnom za strane kapitaliste. Napredak i razvoj Drvara uslovljeni su izuzetno bogatim šumskim blagom toga kraja. Industrijalac Oto Štambajz zakupio je od ondašnjeg "Bosansko-hercegovačkog indusrijskog erara" pravo na eksploataciju šuma u području planinskih masiva Klekovače, Lunjevače, Srnetice i Osječenice, dajući firmi (1900 god.) ime "Bosanska šumska industrija, akcionarsko društvo Oto Štambajz". Otvorio je velike radove na izgradnji moderne pilane sa 17 gatera. Naredne godine, Drvar je imao 2800 zaposlenih radnika.
Početak drugog svjetskog rata zatekao je Kraljevinu Jugoslaviju politički, ekonomski, ni organizaciono pripremljenu da se odupre nastupajućoj nacističkoj i fašističkoj opasnosti. U uslovima potpune dezorganizacije i haosa, koji je nastao slomom jugoslovenske vojske i države, 17. aprila 1941 god. došlo je do kapitulacije Jugoslavije, a zatim do njenog rasparčavanja.
U toku rasula kraljevske vojske, u Drvar su stigli dijelovi Jadranske divizije, formirane na prostorima Benkovac - Knin. Od vojnika koji su napuštali svoje jedinice narod je dobivao oružje i municiju za paru, hranu ili civilnu odjeću.
Nijemci su u Drvar ušli 20. aprila gdje su zatekli neke dijelove Jadranske divizije. Početkom maja oni su napustili Drvar. Šestog maja u Drvar su ušli Talijani i uspostavili svoju vlast. Pod okriljem okupatora (Nijemaca i Talijana) 10. aprila je u Zagrebu proglašena tzv. Nezavisna država Hrvatska (NDH), u čiji je sastav uključena i Bosna i Hercegovina. U Drvaru su 25. maja 1941 god. u prisustvu okupatorske talijanske vojske formirani prvi organi ustaške vlasti. U početku je to bio ustaški roj (desetina) stvoren od hrvatskog stanovništva koje je živjelo u Drvaru. Ubrzo su im, kao pojačanje, došle ustaše iz nekih hercegovačkih krajeva, koje su oduševljeno prihvatile poziv ustaške vlasti za nasilje nad Srpskim stanovništvom. Prvo su pljačkali bogate građane, a onda ih ubijali. Oko 15. juna ustaše su uhapsile veću grupu uglednih Drvarčana, a zatim ih odveli u Risovac kod Bosanskog Petrovca, gdje su ih na svirep način poubijali i bacili u jamu.
Između 22. i 25. jula u široj okolini Drvara formirano je više gerilskih odreda: Kamenički, Javorje, Crljivičko-zaglavički, Boboljusko-cvjetnički, Trubarski, Mokronoški i Tičevski, a na grahovskom području Grahovsko-resanovski odred. Gerilski odredi su bili različitog brojnog stanja što je zavisilo od veličine terena sa koga su popunjavani i oružja sa kojim se raspolagalo. Njihov prvobitni zadatak bio je sprečavanje ustašama ulazak u sela, odvođenje ljudi i pljačkanje imovine. Formiranje gerilski odreda vršeno je u najvećoj tajnosti. Ustaška vlast je naslućivala da se oko Drvara nešto događa. Pokušala je da to osujeti. 23. jula uputila je nekoliko stotina pisanih poziva viđenijim ljudima iz grada i okolnih sela sa nalogom da se odmah jave. U strahu od ustaškog hapšenja, u Drvaru su radnici napustili fabrike i u njih se više nisu vraćali. Sljedećeg dana ustaške patrole su na ulicama pohapsile 30 ljudi i odmah ih otjerali u Kulen Vakuf i zvjerski ih pobili.
Zbog napetog stanja došao je u Drvar iz Prijedora ustaški bojnik 25. jula da se na licu mjesta upozna sa situacijom. U popodnevnim časovima 26. jula na putu Drvar-Oštrelj, tri naoružana čovjeka samovoljno su dočekala u zasjedi ustaški automobil i ubila bojnika. Oko dva sata kasnije ustaško-domobranska jedinica, jačine od oko 60 vojnika, predvođena komandantom garnizona u Drvaru i ustaškim zapovjednikom oružnika, izašla je vozom na željezničku stanicu Pasjak i odatle se uputila prema Crljivici.Dolaskom u Crljivicu otvorila je žestoku mitraljesku i puščanu vatru po seoskim kućama. Uz put su hapsili ljude gdje god su stigli. Iznad Crljivice nalazio se Crljivičko-zaglavski gerilski odred koji je napao ustaše i protjerao ih nazad u Drvar.
Svim gerilskim odredima sa područja Drvar - Bosansko Grahovo - Srb izdato je naređenje da 27. jula u zoru izvrše napad na ustaške posade u Drvaru, Oštrelju, Prekaji, Trubaru, Martin Brodu, Grahovu i Srbu. Napad na ustaški garnizon u Drvaru dočekan je jakom mitraljeskom i puščanom vatrom i ručnim bombama. Žestoka borba vođena je cio dan. Samo za oslobođenje Drvara i Oštrelja palo je 14 drvarskih boraca. Drvar je oslobođen.27 jul je kasnije proglasen za dan ustanka protiv fasizma u BiH.
Ustanak je imao snažan odjek ne samo u Bosanskoj Krajini, već i širom Like i Dalmacije. To je doprinijelo brzom stvaranju sve veće slobodne teritorije, čiji je centar postao Drvar. Glavna i neposredna opasnost slobodnom Drvaru prijetila je od ustaških garnizona iz Bosanskog Petrovca, Ključa, Prijedora i Bihaća. Zbog toga je štab gerilskih odreda odmah poslije oslobođenja Drvara, uputio glavne snage na položaje prema Bosanskom Petrovcu.
Ustaška vlast preduzela je mjere za gušenje ustanka. Prema slobodnoj teritoriji, ubrzo su krenule jake i dobro naoružane snage od Travnika i Ključa, preko Bosanskog Petrovca ka Drvaru. Uz put su nailazile na zasjede gerilskih odreda, koji su im nanosili gubitke i usporavali kretanje. One su 2. avgusta krenule u ofanzivu od Bosanskog Petrovac prema Oštrelju i Drvaru. Drvarski i petrovački gerilski odredi su s položaja: Šekovac, Vedro Polje, Kolunić, Rakića Dolina, odbacili sve pokušaje ustaških snaga da se probiju na Oštrelj. U narednom periodu na tom frontu vođene su svakodnevne borbe gerilskih odreda i ustaških snaga.
Polovinom avgusta izvršena je reorganizacija brojno narasle ustaničke vojske. Radi toga je 16. avgusta formirana Drvarsko – petrovački bataljon s komandantom Milutinom Moračom i komesarom Nikolom Kotlom (Drvar ratne 1941 - 1942 godine ). On je krajem avgusta u svom sastavu imao oko 700 boraca. Slobodna teritorija obuhvatala je područje Kulen Vakufa, Donjeg Lapca, rijeke Zrmanje, Kninske krajine, Dinare, Bosanskog Grahova i Glamoča tj. preko 5 hiljada kvadratnih kilometara.
Političko vodstvo NDH preduzelo je novu operaciju da bi konačno slomilo drvarski ustanak. Za tu akciju angažovali su oko 20000 vojnika, uz jaku podršku artiljerije i avijacije. Te snage priključene na operativnom prostoru: Bosanski Petrovac, Mrkonjić Grad, Jajce, Glamoč, Livno, krenule su koncentričnim napadom u pravcu Drvara. Njihova glavnica od oko 5500 vojnika, iz šireg rejona Bosanski Petrovac, bila je usmjerena preko Oštrelja ka Drvaru. Na pravcu Bosanski Petrovac – Oštrelj, ustaško-domobranske snage otpočele su napad 23. avgusta. Jakim krilnim kolonama napadale su: preko Osječenice i dalje šumskom željezničkom prugom prema Oštrelju, preko sela Drinića u pravcu željezničke stanice Brizgać ka Oštelju. Došlo je do žestoke borbe na svim pravcima. Prednji dijelovi srednje kolone bili su se probili u Oštrelj, ali su protivnapadom gerilaca, predvođeni oficirom Drvarskog bataljona Slavkom Rodićem, brzo odbačeni natrag. Gerilci su zadržali Oštrelj u svojim rukama.
Glavni okršaj između ustaničkih srpskih snaga i ustaša odigrao se 24. avgusta u šumi ispod Oštrelja u jutarnjim časovima obje strane su istovremenim izvidnicama krenule u nastupanje u susret jedni drugima, kroz gustu šumu stoljetnih stabala, gdje je vidljivost vrlo ograničena. Došlo je do borbi u susretu na cijelom oštreljskom području od Brizgaća do Javorove Kose. Uraganska paljba sa obje strane iz pušaka i puškomitraljeza, ručnih bombi i neprijateljevih artiljerijskih granata, odjekivala je na sve strane. U redovima ustaške vojske brzo je nastupila panika. Bježali su niz divlju planinu ka Bosanskom Petrovcu. Bio je to njihov potpun poraz.
Opšti neuspjesi oružanih snaga NDH u borbi protiv dobro organizovanih ustaničkih jedinica doveli su u pitanje ugled ustaške države. Zbog toga je napravljen sporazum s Talijanima, da njihove trupe okupiraju slobodnu teritoriju. Talijani su u septembru krenuli prema Drvaru sa dvije divizije, prikazujući se oslobodiocima i zaštitnicima Srpskog naroda od ustaškog nasilja i pogroma. Napredovanje od Knina u pravcu Bosanskog Grahova prema kome su se nalazile ustaničke snage, protekao je bez borbe i otpora. Tamošnji ustanički četnički rukovodioci, s popom Momčilom Đujićem na čelu, sačinili su sporazum s Talijanima da ih bez borbe puste u Bosansko Grahovo. Među drvarskim ustaničkim rukovodiocima dolazi do raskola, jedni su bili za popa Đujića i puštanje Talijana u Drvar, a drugi za borbu. Iz Glamoča, preko Rora, prema Drvaru su krenule jedinice talijanske divizije "Bergamo". Proboj u Drvar za Talijane nije bio ni jednostavan ni lak. Jedinice talijanske divizije "Sasari" dočekali su gerilski odredi Resanovaca i Trubara. Glavnina gerilskih snaga još se uvijek nalazila na frontu prema Bosanskom Petrovcu, odakle se i dalje očekivao napad prema Drvaru od strane ustaško-domobranskih jedinica. Na položajima Ploče i Lijeska, iznad Resanovaca, branioci Drvara su više od 10 dana odolijevali nadiranju brojnijih i opremljenijih talijanskih jedinica. Na kraju je sveštenik iz Trubara Milan Rodić uveo talijanske jedinice preko sela Trubar braniocima Drvara iza leđa.
Evakuisana su industrijska postrojenja, alat, oprema, hrana, pripremano uništenje nepokretnih industrijskih mašina i postrojenja, kao i gotovih proizvoda. Neposredno pred ulazak Talijana u Drvar, 25. septembra 1941 godine, grad je bio sav u plamenu.
Nakon ulaska Talijana u Drvar došlo je do potpunog raskola i zaoštravanja odnosa između Đujićevih četnika i drvarskih gerilaca.
Na vojnom i političom planu došlo je do promjena, Drvarske gerilske jedinice stavile su se pod komandu Tita i partije. Komande mjesta dobile su Drvar, Prekaja i Martin Brod. U Kamenici je 22. avgusta formirana Treća krajiška, au Tičevu, 9. septembra 1942 god. Četvrta krajiška brigada. Veliki broj mladića i djevojaka, Drvarčana, stupio je te godine u proleterske brigade. Drvar je opet oslobođen 20. marta 1943 god. Nijemci i ustaše za sobom su ostavili razaranje, pustoš i smrt. Narod se ponovo vratio na spaljena ognjišta, a Drvar je ponovo postao centar slobodne teritorije.
U drugoj polovini 1943 god. kapitulirala je Italija, NOV bila je u stalnoj ofanzivi, formirane su desetine novih odreda, brigada i divizija, Crvena armija napredovala je prema zapadu, a saveznici u Italiji. 29. novembra 1943 god. u Jajcu je održano drugo zasjedanje AVNOJ-a. 6. januar 1944 god. Vrhovni štab s Titom na čelu napustio je Jajce i premjestio se u Drvar. Drvar tada postaje centar najviše vojne i civilne vlasti. Pored CK KPJ, Vrhovnog štaba NOV i POJ, Predsjedništva AVNOJ-a, Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije, u njemu je boravio CK SKOJ-a, Centralni odbor USAOJ-a, savezničke vojne misije, vojne, partijske i političke škole, kao i druge ustanove.
U Drvaru se za 25. maja 1944 god. spremala svečanost u povodu navodnog Titovog rođendana. Znajući za Hitlerove namjere Tito (Titova pećina ) je tri noći uoči desanta napustio Drvar. Sletjeli su saveznički avioni na Tičevo i dovezli ga na sastanak s Čerčilom u Bari. 25. maja 1944 god. za narod i borce sledilo je iznenađenje vazdušni desant nazvan "Konjički skok" (Desant na Drvar ). Već u 7 časova Drvar su nadlijetali bombarderi, a za njima transportne letjelice koje su izbacile prvi talas od 314 njemačkih padobranaca. U 7 časova i 10 minuta u grad su počele slijetati teretne jedrilice, tako da je u oba talasa spušteno ukupno 730 esesovaca. 500. SS padobranski lovački bataljon imao je jedan jedini cilj: uspjeti po svaku cijenu, ne prezajući da pobiju sve živo, uhvatiti Tita. Prvi otpor njemačkom vazdušnom desantu pružali su dijelovi Pratećeg bataljona Vrhovnog štaba sa položaja na Šobića glavici i ispred pećine. Sve što je bilo slobodno, staro i mlado i imalo je oružje stupilo je u borbu protiv njemačkih padobranaca i jedriličara. Od jedinica van grada prvi su u pomoć braniocima pristigli oficiri, slušaoci oficirske škole Vrhovnog štaba, koja se nalazila u Šipovljanima, oko tri kilometra udaljena od Drvara, a oko 11 sati iz Resanovaca je pristigao Drugi bataljon Treće ličke brigade. Jedno od najžešćih uporišta bilo je sjedište Okružnog komiteta SKOJ-a. Prvi talas njemačkih padobranaca probio se do pećine koju je narod uzalud branio misleći da je Tito u njoj. Novi talas padobranaca spustio se u Drvar gotovo u isto vrijeme kada je iz pravca Kamenice stigla Treća lička brigada. Ponovo se rasplamsala borba i Nijemci su potisnuti na Šobića groblje, gdje su obrazovali kružnu odbranu. 500. SS padobransko-lovačaki bataljon pretrpeo je u Drvaru gubitke od preko 400 poginulih i ranjenih. Među ranjenima nalazio se i komandant bataljona, kapetan Kurt Ribke. Tako je operacija "Konjićev skok" u kojoj je učestvovalo oko 950 esesovaca potpuno propala. Samo toga dana poginulo je 365 Drvarčana.
Drvar je konačno oslobođen 31. avgusta 1944. godine. Od 4 godine i 1 mjesec koliko je rat trajao, Drvar je bio pod okupacijom svega 390 dana. Na bojištima širom bivše Jugoslavije poginulo je 1 240 boraca, a 767 žitelja Drvara palo je kao žrtve fašizma, odnosno preko 10% predratnih stanovnika opštine je smrtno stradalo. Samo 13 prijeratnih kuća u Drvaru ostalo je neporušeno. Uništena je cjelokupna industrija, zanatstvo, trgovina i ugostiteljstvo, školske zgrade, a željeznički vozni park sa radionicama i ostalim instalacijama razoren je ili oštećen u razmjeru od oko 93 %. Stočni fond stanovništva, od koga je ono najviše živjelo, smanjen je za preko 80 %.
U decenijama nakon Drugog svjetskog rata, Drvar je sasvim izmijenio svoj lik. Po tradiciji postao je značajan centar drvne industrije, razvijajući istovremeno i ostale djelatnosti. Pored Pilane, Celuloze i Tvornice građevinske stolarije, izgrađena je Tvornica velvet-tepiha, industrija metala i konstrukcija, reduktora i zupčanika. Trgovinsko preduzeće "25. maj" i druga razna ugostiteljska preduzeća zauzimala su mjesto u privrednom razvoju grada i okoline. U osamdesetima u Drvaru je podignut moderan Sportski centar. Broj radnika koje je tada zapošljavala drvarska industrija premašivao je 6300 ljudi.
Radnički dom građen od 1952-1959. godine od klesanog kamena u kombinaciji sa mermerom i bio je najljepše zdanje u Drvaru.
U Drvaru je izgrađeno oko 1200 stanova u društvenom i preko 6 000 u individualnom vlasništvu, unapređen je saobraćaj, školstvo i zdravstvena zaštita. Izvršena je elektrifikacija svih sela i povezana su makadamskim i asfaltnim putevima.
Postojala su tri osnovnoškolska centra u Drvaru, Prekaji i Martin Brodu. Srednjoškolskim obrazovanjem bilo je obuhvaćeno 95% djece. Veliki broj Drvarčana fakultetski je obrazovano na višim i visokim školama u većini univerzitetskih centara tadašnje Jugoslavije, te je krajem osamdesetih bio grad sa najviše intelektualaca u BiH. Zdravstvenom zaštitom bilo je obuhvaćeno cjelokupno stanovništvo. U gradu je radio Medicinski centar "27. jul", tada moderno opremljen za zaštitu zdravlja ljudi. U njemu je radilo preko 20 ljekara od kojih mnogi specijalisti.
Drvar je spadao među posjećenije gradove u bivšoj Jugoslaviji. Kroz njega je godišnje prolazilo preko 200 000 turista. Najposjećeniji su bili Titova pećina i muzej "25. maj 1944".
Po popisu stanovnika iz 1971 godine Drvar je imao oko 21 000 stanovnika.
17. maja 1974. godine gradu Drvaru dodjeljen je "Orden narodnog heroja". Također 19 Drvarčana proglašeno je narodnim herojima. Drvar je promjenio ime u Titov Drvar 24. novembera 1981. godine.
U poslednjem ratu u BiH Drvar je opet mnogo stradao.

Uzastopna poruka: 10-11-2010, 13:42:56Slike Drvara.

Uzastopna poruka: 10-11-2010, 13:52:16To je takođe i grad mnogih prirodnih ljepota

brisan sporni deo vezan za ratove     nesa

stojanovic predrag:
Saša da li znaš ko je napravio kućicu ispred pećine? Sedamdesetih godina prošlog veka tu zgradu je sagradila firma ‚‚Besko" iz Vlasotinca kao dar građanima Drvara. Mislim da su Drvar i Vlasotince pobratimi.

    Pozdrav Peca

P.S. Inače ‚‚Besko" je sredila privatizacija i ta firma više ne postoji.

sasa bauk:
Nisam to znao.Baraka ispred pecine je kao i citav Drvar zapaljena u proteklom ratu.
Poslije rata,prije par godina izgradjena je nova po uzoru na staru.

Evo jos malo slika prirode u okolini Drvara.

Sasa Ilic PILE:
Lep ti je rodni grad imenjace

Nebojsa Grbic:
Saša baš si se potrudio, lepe su ti slike. Prelepa je Bosna, posebno Bos. krajina.

Навигација

[0] Индекс порука

[#] Следећа страна

Иди на пуну верзију